Interior do templo de Santa María a Real de Aciveiro

lérez.jpg (668903 bytes)

O Lérez, río que nace na cima do Candán (Aciveiro)

Inscrición fundacional do mosteiro de Aciveiro

TERRA DE MONTES

A comarca de Terra de Montes cobra entidade, coma a maioría das comarcas tradicionais galegas, coa división territorial sueva: nos anos en que gobernou o rei Teodomiro estableceríase a división comarcal e parroquial (coñecida coma "Parochiale Suevum" ou "Divisio Theodomiri"). conforme a esta división, o territorio da actual Galicia queda distribuido en trece sedes, que á súa vez se dividen en dióceses, practicamente semellantes ás actuais comarcas (mantidas pola igrexa coma arciprestados) . Polo tanto a Terra de Montes comeza a existir como bisbarra nese período, pero adquire verdadeira personalidade trala creación do seu máis relevante fito histórico: o mosteiro de “Santa María la Real de Acibeiro”, fundado no ano 1135. Tivo este cenobio por orixe unha doazón (e os privilexios consecuentes) feita polo rei Alfonso VII, quen, o mesmo ano da doazón sería coroado “Imperator totus hispaniae” (Emperador de tódalas Españas), título este que obedece, por outra parte, máis a un desexo da nobleza e do clero galegos, que á propia realidade, segundo a opinión de gran parte dos medievalistas. No mosteiro de Aciveiro e na súa zona de influencia prodúcese unha interrelación de varios concellos que daría orixe, á súa vez, a un dos núcleos de Galicia con máis puxanza e mobilidade comercial e artesanal desde o século XII ata mediados do XX. Durante trece séculos estivo constituida a comarca polos concellos de Forcarei, Cerdedo e Beariz. A estes tres municipios, que aportaban a integridade dos seus territorios, engadíanse as parroquias de San Lourenzo de Sabucedo (A Estrada), Santiago de Morillas e San Isidro de Montes (Campo Lameiro), Santa Ana da Barcia do Seixo (A Lama), Santiago de Caroi (Cotobade) e Santa María de Zobra (Lalín). Para fixa-los límites da histórica bisbarra podemos considerar coma punto máis septentrional as Mámoas de Boi Morto, na parroquia forcaricense de Meavía, preto do Coto do Espiño e do monte San Sebastián, xa na parroquia estradense de Olives. Polo sur, o punto extremo estableceríao o río Avia, no seu discorrer polas parroquias de Xirazga e Beariz. Ó leste, os lugares de Portomartiño e a Portela da Fenteira, en Lalín, constituirían o levante da Terra de Montes, e polo oeste remataría a comarca na Ponte do Cabo e na Ponte dos Carballos, ámbalas dúas ubicacións na freguesía de Santiago de Morillas (Campo Lameiro). A Terra de Montes é o berce de cinco ríos: Lérez, Umia, Deza, Avia e Verdugo. No momento actual (2000) a “Asociación Terra de Montes”, conformada polos concellos de Forcarei, Cerdedo e Beariz, así coma por diversos axentes sociais e económicos, tenta, a través do programa “P.R.O.D.E.R. Terra de Montes”, o desenvolvemento da comarca no ámbito alternativo do Turismo Rural, actividade para a que está especialmente dotada, cun amplo abano de recursos de tipo medioambiental, histórico-artístico e etnográfico.